'Gewikkeld in doeken'

Begon bet leven van Jezus met een 'kindertrauma'? Het staat er zo mooi: 'gewikkeld in doeken'. Het was toen de gewoonte om een baby de eerste levensmaanden stevig in te wikkelen. Je zou zo zeggen dat, na de toch al wat krappe laatste maand in de moederschoot, er behoefte en noodzaak is voor een kindje om zich te bewegen? Die gedachte zette me aan het denken. Wat doen we eigenlijk met kinderen?

Verkeerde cultuurgebonden gewoonten

Moeders in Noordoost Thailand moeten een hele lijst van gebruiken in acht nemen om te voorkomen dat 'het kwade' toeslaat. Een periode voor en na de geboorte mag ze geen verse groente of fruit, geen zout eten, alleen maar witte gepelde rijst. Als de baby geboren is, moet de moeder boven een heet vuur zitten, met het gevolg dat de bloeding nog langer aanhoudt... Als een baby of klein kind huilt, wordt het al gauw rustig gemaakt door seksuele massage. De wat oudere broertjes en zusjes weten ook niet beter, je doet dat zo. Een oude Chinese vrouw vertelde hoe haar moeder, met tranen, de voeten van haar meisje inbond en mee leed. Maar het moest nu eenmaal zo. Dat was nodig, anders kreeg je geen man. Grote voeten waren lelijk en toonden gebrek aan beschaving! Ik ben ervan overtuigd dat er in heel wat culturen nare dingen gebeuren, die ouders overigens goed bedoelen. Je vraagt je dan ook af wat volgende generaties zullen zeggen van sommige van onze huidige Nederlandse gebruiken.

Eeuwenlang is kindermishandeling verdoezeld. Er is nu een nieuwe openheid en meer studie over wat er vroeger gebeurde. Tot in de achttiende eeuw was het in Europa normaal om kinderen te vondeling te leggen of te verkopen voor prostitutie. Koning en kerk zwegen. Als verlichte uitzondering waren er enkele waarschuwende stemmen. Nikolaas van Myra, een bisschop uit de vierde eeuw, (de echte Sinterklaas), kreeg bekendheid vanwege zijn zorg voor kinderen. Toen een gemeentelid aankondigde dat hij zijn drie dochters als prostituées zou verkopen, liet hij drie gouden balletjes door de schoorsteen van het huis vallen. Er hingen toen net sokken te drogen. De Engelse gewoonte om een kerstsok op te hangen voor cadeautjes, komt daar vandaan. Baron Gilles de Rais, een legerleider van Jeanne d'Arc, kon op zijn landgoed ongestoord jongetjes verkrachten en daarna in een occult ritueel vermoorden. Vrienden en kennissen hielpen met 'jagen'. Totdat er weer een bisschop was die de moed had om in te grijpen en de Inquisitie er op afstuurde. Ze vonden toen bijna 200 kinderlichaampjes.

Wind er geen doekje om

Laten we er geen doekje om winden, ook in Nederland is niet alles wel. Steeds vaker horen we van kindermishandeling. Tenminste één kind per week overlijdt daardoor. Wat doe je als je merkt dat een kind mishandeld wordt? Probeer contact te leggen met het gezin. Als deze dingen gebeuren, is er vaak sprake van een geweldig isolement. Als vriendelijke toenadering niet helpt, is er altijd nog een vertrouwensarts die we kunnen (en moeten) bellen. We zijn niet alleen christen, maar ook Nederlanders. Criminele handelingen moeten gestopt worden.

Onderwijzers en kerkelijke kinderwerkers hebben een unieke positie om op te letten wat er verkeerd kan gaan met een kind. Zeg niet: dit gebeurt niet in onze kerk. Lichamelijke en seksuele mishandeling komt ook in 'onze kringen' voor. Overigens is het heel normaal om dat eigenlijk niet te willen geloven. Ons 'gezellige wereldje' wordt anders te wreed verstoord. Terwijl wij zingen van de hemel, gaan er kinderen om ons heen door een hel. We denken te snel: dat kind fantaseert. Elke aanwijzing van kindermishandeling, kan een topje van een ijsberg zijn.

Wat doe je als je mishandeling in je eigen gemeente ontdekt? Kunnen we het dan niet intern opknappen? Ik ben daar nu meer pessimistisch over dan vroeger. We bagatelliseren al gauw wat er gebeurde. Als er al een schuldbelijdenis komt, is bij velen de opluchting compleet: 'Nu is toch alles weer goed?' Veel slachtoffers werken daaraan mee, om pas veel later te ontdekken hoeveel ze nog weggestopt hadden. In zulke gevallen denk ik toch, dat externe onpartijdige personen beter de situatie kunnen overzien (1 Korintiërs 6:4). Er is moed voor nodig om misstanden aan te pakken. Dan hebben we steun aan het voorbeeld van Jezus. Hij ontliep de misstanden niet, hij besloot gewoon mens te worden in een gebroken wereld... 'in doeken gewikkeld'.

Jezus werd als Joodse baby één met de cultuur van Zijn tijd. Kunt u zich voorstellen wat dàt betekende? Stevig ingebonden. Hij kon niet trappelen en met zijn teentjes spelen. Stel dat een mier toch een gaatje vond, of een vlieg op Zijn gezichtje kriebelde of dat het warm was en broeierig. Doordat Jezus er voor koos om geboren te worden in die tijd en in die cultuur, kan Hij meevoelen met alle cultuurgebonden eigenaardigheden en de mogelijke trauma's die je daardoor oploopt. Het Kruis van Jezus begon al in Bethlehem!

Jezus in onze cultuur

Omdat Jezus Jood werd, kan Hij ook in elke andere cultuur aankomen. Welke misvormende invloeden onze 'adat' ook heeft gehad, er is hoop! Fijn dat wij dat weten, maar hoe komt dat verhaal bij het kind in nood? Hoe komt Jezus bij de ander als we het hem niet vertellen?

Eén van onze huidige cultuurproblemen is het één-ouder gezin. Zowel binnen als buiten de gemeente zijn er kinderen die dorst hebben naar veilige relaties met ouderen. Leer ze kennen, open je eigen warme gezin voor hen. U kunt een kind 'een beker water' geven, om pas later te ontdekken dat u het deed voor het kindje Jezus (Matteüs 25:35).

Teo van der Weele