Een chronisch probleem

WEET JE, ik ben van nature nogal emotioneel. Soms zo ontzettend blij, dan weer in de put. De ene keer kan ik alles aan en ineens valt de bodem er uit en zie ik niets meer zitten. Ik ben nu toch al een poos christen. Het is wel wat beter dan vroeger hoor. Ik kom er ook wel sneller uit. Toch blijf ik zo reageren.' Ik leg de brief even neer en probeer me in het verhaal van Francis in te leven. Ik ontmoette hem de eerste keer na een samenkomst in de nazorg. We kwamen toen niet erg ver. Er zat naar mijn gevoel teveel vast om dat in één keer aan te pakken. Dus stelde ik hem voor dat hij me zou schrijven als voorbereiding op een verder gesprek.

Francis was een zuidelijk type. Beweeglijk, meer emotioneel en gevoelig dan de noorderlingen in zijn omgeving. Het was ook niet zo moeilij k om persoonlijke achtergronden als een oorzaak te zien. Als kind veel geslagen. Een vader die dan weer poeslief, dan weer bikkelhard was. Moeder, stil en teruggetrokken kon Pa en zijn woedende buien niet aan. De onveiligheid van zijn jeugd zou zeker wel een belangrijke oorzaak zijn. Daar was ook al erg in gespit. Er had bevrijding plaatsgevonden, hij was gedoopt, maar toch...

Wat doe je in situaties van een chronische problematiek? Bijbels pastoraat is ook bijbels de dingen bezien. Je kunt je al gauw verkijken op een situatie en een zucht slaken, als er weer iemand 'chronisch' op je af komt.

Het mooie zoeken

Soms vragen mensen me wel eens 'word je nou nooit moe van al die verhalen?' Een mens is voor mij, al is er nog zo veel aan de hand, toch steeds weer een wonder van God. Wat zijn sommigen toch ver gekomen, ondanks alle tegenslagen. Wat een enorm geduld hebben sommigen. Soms te geduldig, alles maar lijdelijk slikken wat er over hen heen komt. Soms jaren later zijn ze nog woedend dat ze zoveel geslikt hebben. Pastoraat is voor mij dus nooit eentonig. Moeilijk? Ja, heus wel hoor, als je die vragende ogen ziet, en de bergen van teleurstellingen. Ik probeer me dan ook steeds weer te herinneren dat chronische problemen soms zo luid om aandacht vragen dat we vergeten wat God al gedaan heeft. Chronische problemen verhullen vaak het mooie, dat ondergesneeuwd is in de problemen. Chronische problemen vergen geduld. 'Er is al zo veel gebeden...' Francis vulde later nog eens mondeling aan wat er in de brief stond. Hij noemde een paar namen van hulpverleners. Francis zag mijn aarzeling ('als hij dat allemaal al achter de rug heeft...') en dekte zich al in tegen een volgende teleurstelling: 'Och, ik zeur ook maar wat, ik zal het toch allemaal zelf moeten doen.' Ik weigerde me gelijk zo af te laten schepen. Wel bleef de vraag: 'Heer, is er dan helemaal geen antwoord?' We willen eigenlijk zo graag een bijzondere ingreep van God om dan zo uit de problemen te stappen. Verandering van gedragspatronen vergt tijd. Wat jarenlang is scheef gegroeid vraagt om een langere doorwerking van nieuwe Bijbelse patronen (Rom.12:1,2).

Eerlijk zijn

Ik vroeg aan Francis om me even wat tijd te gunnen om na te denken en te bidden. We zaten zo een poosje stil. Door het wachten kwam er een merkbare stilte. Na een poosje merkte ik dat hij ook in gebed was. We bleven wachten. Biddend zocht ik naar een aanknopingspunt, waar Francis niet op had gerekend.

Tijdens dat wachten werd me duidelijk dat Francis, als een gevoelige man, in een gemeente zat waar emotionele beleving belangrijk was. De voorganger was vroeger erg verstandelijk geweest. Een nieuwe aanraking met Gods Geest had zijn hart verwarmd. De preken werden gevoeliger, indringender.

'Verstandelijke erkenning van de waarheid was niet voldoende. Het hart moest ook mee!' De vraag kwam bij me op, 'is dat niet te veel van het goede voor Francis? Zijn gevoelsleven reageert zo snel, zo intens'. Al gauw bleek dat Francis in zwaarmoedige buien de Bijbel naarstig opensloeg voor teksten van troost en in betere tijden zich met veel plezier kon verdiepen in nauwkeurige bijbelstudie. Hij genoot dan van de manier zoals God zich in het Woord openbaarde.

Grotere stabiliteit

Ik heb toen voorgesteld om het precies andersom te doen. De goede perioden meer voor een persoonlijk zoeken van God en de donkere perioden voor 'niet-gevoelige' onderwerpen. Dat gaf Francis een onverwachte sleutel tot grotere stabiliteit. Ik heb ook gemerkt dat je heus niet zo onevenwichtig behoeft te zijn als Francis, om deze aanpak te waarderen. We gaan allemaal wel eens door een tijd van grotere emotionele gevoeligheid, zoals na een sterfgeval, een ontslag, een pensionering of als een kind het huis uitgaat.

Als je ooit eerst de Bijbel verstandelijk kende en pas later er persoonlijk van kon genieten, bestaat er het gevaar om grondige bijbelstudie als saai te beleven. Een waarschuwing voor te grote aandacht voor 'gevoelig bijbel lezen' en persoonlijk reageren op het Woord van God kan dan wel eens nodig zijn. Ook het verstandelijk bestuderen van het Woord, heeft een plezier in zichzelf. De relatie tussen onze geest, verstand en ziel is wel zo, dat er ook wat kan doorstralen naar je gevoelsleven, zonder dat je daar op mikt. Aanbidding, gebaseerd op wat je ontdekt van God, behoeft niet steeds 'ik' gericht te zijn. Als je het plan van God ziet en zijn zorg voor de mens, kun je in verbazing aanbidden. De wijsheid van God kan ons ook intellectueel tot verwondering brengen.

Téo van der Weele