Het Vierhouten-effect in pastoraat
De combinatie van prediking, ontmoeting tussen tentbewoners en korte nazorg- gesprekken, geeft het speciale 'Vierhouten effect'. In korte tijd nemen conferentiegangers radicale beslissingen die de rest van hun leven beïnvloeden. Wat is dit unieke 'Vierhouten-effect'? Ik zie onder meer de kracht van eenheid in verscheidenheid, het voordeel van anonimiteit en het doorbreken van de dagelijkse routine.
Eenheid en verscheidenheid
Ongehinderd door onderlinge tegenstellingen is er een eenparig gebed, niet van twee of drie, maar van duizenden: "Heer, openbaar Uzelf aan ons" (Matteüs 18:19-20). De atmosfeer van verwachting begint al lang voor de conferentie. Met grote toewijding zetten vrijwilligers zich in. Eenheid in verscheidenheid is natuurlijk ook mogelijk omdat we maar een paar dagen per jaar samen optrekken. De vraag blijft: zullen we het ooit leren om die beleving van eenheid in verscheidenheid tot normale levensstijl te maken?
Anonimiteit
Charismatische gemeenschappen staan meestal haaks op het geestelijke en culturele klimaat van de omgeving. Door dit isolement bestaat de mogelijkheid dat er een 'dorpscultuur' ontstaat. Iedereen in de gemeente kent iedereen. Als je iets persoonlijks vertelt, is je verhaal de volgende week 'in vertrouwen' de gemeente rondgegaan. Kletsen en roddelen zijn twee zwakkere kanten van een kleine gemeenschap. In Vierhouten kun je, tussen de duizenden, rustig reageren zoals je wilt, zonder gezien te worden. Jarenlang verzwegen zonden worden in de sfeer van anonimiteit soms voor het allereerst opgebiecht. De openheid wordt ook bevorderd door de ervaring dat God aanwezig is. Er komt een atmosfeer waarin bekering niet het gevolg is van schuldgevoelens, maar omdat men een liefdevol en heilig God ontmoet (Romeinen 2:4 en I Korintiërs 14:24-25).
Verandering van spijs
God heeft ons geschapen met een drang naar orde en een drang naar verandering. Orde bevordert rust en stabiliteit. Bewust of onbewust ontstaat er een vast patroon in onze samenkomsten. Vooral in ernstige, indringende situaties is dit van belang. Dan zijn er tenminste geen verrassingen. Denk maar aan de zorg die we besteden aan de vorm van zowel een rouw- als een trouwdienst! Na de zondeval werd die hunkering naar orde al gauw tot een dictatoriaal 'zo hoort het'. Sleur werkt dodend. God hield met dit gegeven rekening toen het volk Israël via Mozes de Wet ontving. Er waren ook regels voor 'feestelijke ontmoetingen' van het hele volk. 'Vierhouten' beantwoordt aan die ingebouwde behoefte in ieder van ons om het gewone eens te doorbreken.
Als Vierhouten 'gewoon' wordt, zie je ook dat men weg blijft, op zoek naar andere mogelijkheden. Intussen blijven duizenden nieuwelingen zich aanmelden. Ervaren deelnemers doorbreken een mogelijke 'Vierhouten sleur' door als medewerker ergens in de organisatie een plaatsje te vinden, van toiletten schoonmaken tot nacht-wacht!
Elke zondag Vierhouten
Het unieke van 'Vierhouten' heeft ook duidelijk beperkingen. De korte intense ontmoeting houdt de gesprekken op hoog peil, maar zo zijn we echt niet altijd. Dus leer je de mensen niet kennen in hun 'gewone doen'. Je kunt ook verloren gaan in de massa. Het 'korte pastoraat' en de compacte geloofsopbouwende studies zijn geen vervanging voor goed Bijbels onderwijs en evenwichtige begeleiding in de groei naar discipelschap. Die dingen vind je in de geloofsgemeenschappen waar de mensen je kennen. Is het mogelijkheid om elke zondag 'Vierhouten' te beleven? Zijn grootschalige gemeenten mogelijk?
Nederland is een klein land, we houden van onze zelfstandigheid. Massa-bijeenkomsten zijn soms leuk, maar in de regel zoeken we het liever in het kleine. Net zoals we rijk voorzien zijn van exclusieve boetiekjes, is er ook een uitgebreide sortering van geestelijke boetieken. Met de eenwording van Europa zit er verandering in de lucht, nationaal en internationaal groeit de tendens naar grootschalige structuren. Vanuit de kerkgeschiedenis weten we dat belangrijke sociale veranderingen ook effect hebben op de ontwikkeling van de kerk. Ook in de omgekeerde richting: de behoefte aan nog kleinere geloofsgemeenschappen!
Andere mentaliteit
Ook in de Verenigde Staten is 75% van de kerken kleiner dan 75 volwassenen. Maar de veranderingen naar een grotere, internationale cultuur kan ook tot gevolg hebben dat misschien vooral jonge christenen zich voelen aangetrokken tot grote gemeenten. Zo'n ontwikkeling vraagt natuurlijk wel een heel andere mentaliteit. Maar het heeft ook belangrijke voordelen, zoals bijvoorbeeld de combinatie van een plaatselijke gemeente en het 'Vierhouten effect'. Er zijn zoveel dingen mogelijk in een grote gemeenschap, die in een kleine 'geestelijke boetiek' onmogelijk zijn. Neem nu alleen al het pastoraat: denk eens aan de mogelijkheid van een pastorale kliniek met beroepshelpers zoals een psychiater en een psycholoog, die samen met pastorale werkers zich inzetten voor kerk en gemeenschap! Ook het evangelistische aspect van schaalvergroting mogen we niet vergeten. De anonimiteit helpt 'buitenstaanders' over de drempel heen. Het geeft hen de gelegenheid om tijdelijk een randfiguur te zijn, totdat ze zelf om meer aandacht vragen.
Rillen bij de gedachte
De rasechte geestelijke boetiek-liefhebber rilt waarschijnlijk al bij de gedachte van een grootschalige gemeente. Toch hoeft dat niet. Net als grote warenhuizen kan de kerk ruimte maken voor leuke boetiekjes! Bedenk ook dat het Nieuwe Jeruzalem een stad is en geen dorp! Je kunt hier op aarde al wennen aan het grote koor, van een grootschalige gemeente. Een typisch 'Vierhouten effect' waar veel mensen op afkomen. Iets wat in een kleine geestelijke boetiek onmogelijk is. Ik heb de indruk dat de enorme explosie van sociale, emotionele en geestelijke nood in ons land zulke grootschalige gemeenten noodzakelijk maakt. Die kunnen op hun beurt weer een uitstraling hebben naar de eveneens noodzakelijke kleinere gemeenten. Droomde u tijdens de afgelopen Vierhouten Conferentie ook over 'elke zondag Vierhouten'?
Teo van der Weele